Trong thời gian gần đây, người nuôi tôm sú quảng canh cải tiến trên địa bàn tỉnh (chủ yếu các huyện vùng U Minh Thượng) rộ lên phong trào thả nuôi tôm “ký”. Một số hộ nuôi đạt hiệu quả nhưng cũng không ít bà con bị thiệt hại lớn vì theo phong trào thả nuôi loại tôm này. Đây là vấn đề rất cần được quan tâm trao đổi và trước mắt không nên khuyến khích phát triển vì nó tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây hại về sau.

Tôm “ký” (hay còn gọi là tôm ke, tôm cà-rem) là danh từ địa phương để chỉ loại tôm giống sau khi ương trong hầm đất hay bể xi-măng khoảng 2 – 3 tuần kéo lên bán cho người dân về thả nuôi theo hình thức cân ký. Tùy vào kích cỡ, thời gian ương và thời điểm thị trường mà giá bán loại tôm này khác nhau. Trung bình, loại 6.000 – 7.000 con/kg, giá khoảng 600.000 – 800.000 đồng/kg; loại 10.000 – 12.000 con/kg, giá bán 1.400.000 – 1.600.000 đồng/kg.

Tôm “ký” do đã qua quá trình ương ở mật độ dày nên khi thả ra môi trường rộng và thoáng hơn nên lớn khá nhanh và đạt đầu con (tỷ lệ sống cao). Vì vậy, thời gian nuôi ngắn hơn bình thường. Đối với hình thức nuôi quảng canh cải tiến, sau khi thả tôm “ký” khoảng 1,5 – 2 tháng là có thể thu tỉa từng đợt theo con nước, sau đó tiếp tục thả nối tiếp đợt sau. Quá trình nuôi, tùy mật độ trong ao có thể bổ sung thêm thức ăn một phần và định kỳ bón thêm vôi và phân là xong. Nhìn chung, vấn đề chăm sóc và quản lý rất đơn giản. Về thu nhập, theo cách nuôi này thường không cao trong một lần thu nhưng khá đều đặn; vả lại do chí phí đầu tư thấp nên lợi nhuận thu về cũng khá. Nếu chẳng may có dịch bệnh tôm chết hàng loạt thì vốn lỗ cũng không đáng là bao. Chính vì thế, bà con đang rất tâm đắc với kiểu nuôi này và xem việc thả tôm “ký” như là giải phải hợp lý nhất cho mô hình nuôi quảng canh cải tiến, đánh tỉa thả bù.

Tuy nhiên, ở góc độ chuyên môn, có thể nhận định đây là hình thức nuôi quá nhiều rủi ro, mang tính bộc phát và không phù hợp với định hướng phát triển lâu dài, bền vững của nghề nuôi tôm sú hiện nay. Ở một thời điểm nào đó, người nuôi sẽ bị thiệt hại lớn bởi môi trường nước trong khu vực bị ô nhiễm trầm trọng, dịch bệnh xuất hiện tràn lan. Như ta biết, tôm giống (cỡ PL – 15) đem thả ương thành tôm “ký” thường có chất lượng kém, bán trôi nổi không rõ nguồn gốc hay tôm vèo trước đó không ai mua. Vì vậy, nguy cơ tiềm ẩn các loại bệnh như đốm trắng (WSSV), bệnh còi (MBV), bệnh đầu vàng (YHV) hay phát sáng (do Vibrio spp)… rất lớn. Đây là các bệnh truyền nhiễm vô cùng nguy hiểm. Trong giai đoạn tôm trước một tháng tuổi ít có điều kiện phát bệnh, nhưng sau đó, do biến đổi môi trường (chủ yếu là nhiệt độ và sự ô nhiễm nền đáy) và một số yếu tố sinh lý bên trong cơ thể nên tôm rất nhạy cảm với mầm bệnh (thường là giai đoạn 30 – 45 ngày tuổi). Đây chính là thời điểm thuận lợi nhất để mầm bệnh có sẵn bên trong cơ thể (mà trước đó đã có sẵn ở giai đoạn con giống) gia tăng tác hại và bệnh bắt đầu bộc phát. Trong điều kiện nuôi quảng canh cải tiến, nguồn nước lấy vào và thải ra không được xử lý (tức là mầm bệnh không được ngăn chặn xâm nhập hay phát tán) cùng với hệ thống công trình nuôi không đảm bảo (xảy ra hiện tượng thẩm lậu hay không cách ly được với môi trường xung quanh và giữa các ao nuôi với nhau) thì việc mầm bệnh lây lan thành dịch trên diện rộng là không thể tránh khỏi. Khi nguồn nước nhiễm mầm bệnh, việc tiếp tục thả nuôi chỉ làm tăng thêm sự thiệt hại đối với bà con nông dân và làm cho mầm bệnh còn lưu tồn lâu dài trong môi trường nước. Hi vọng dập dịch sẽ rất khó khăn trong trường hợp này. Muốn thả nuôi lại, tốt nhất nên phơi ao ít nhất 2 tháng, đồng thời nguồn nước lấy vào cần được sát trùng kỹ trước khi thả giống. Như vậy, rõ ràng việc canh tác theo hình thức trên là không phù hợp và càng không thể là mô hình cần nhân rộng.

Việc canh tác theo hình thức nào là quyền thuộc về người đầu tư sản xuất, mà trong nuôi tôm là như vậy. Tuy nhiên, bà con chúng ta cần lựa chọn hình thức hay mô hình nuôi nào hợp lý, đạt hiệu quả cao nhất và ít tác động xấu đến môi trường nhất nhằm đảm bảo lợi ích bền lâu, không chỉ của bản thân mà còn của cộng đồng và phát triển xã hội.

Phù Vĩnh Thái